Een bouwsteen voor een integere organisatie is de betrouwbaarheid van de mensen die er werken. Daarom is bijvoorbeeld een goede pre-employment screening belangrijk. Dit gaat niet altijd goed. Een zaak die in Nederland geldt als markeringspunt is die van Charl Schwietert, de NOS-journalist die in 1982 opeens staatssecretaris van Defensie werd.
Schwietert was in 1982 politiek redacteur bij het NOS journaal. Hij verscheen bij het NOS journaal geregeld in beeld om verslag te doen over politieke ontwikkelingen in Den Haag. Zeker in een tijd met nog maar twee televisienetten was Schwietert een bekende Nederlander. De verrassing was groot toen bekend werd dat hij staatssecretaris zou worden in het kabinet-Lubbers I.
Er was niet alleen sprake van een grote verrassing, maar ook van verbijstering. Een CDA-Kamerlid sprak over “een huiveringwekkend geval van opportunisme”.1 De militaire vakbonden waren furieus over zijn benoeming. In de Volkskrant van 5 november 1982 zijn enkele commentaren te lezen:
- “Deze benoeming brengt het breekpunt tussen militaire vakorganisaties en de politiek erg dichtbij”
- “Onbegrijpelijk. Een politieke krullenjongen”
- “Hoe krijgen ze het bedacht. In de politiek is blijkbaar alles mogelijk. Even snakken naar adem”
Ook op het departement blijkt verbijstering uit de reacties: “Officieel geven we natuurlijk geen commentaar. Maar kijk maar naar mijn gezicht,” aldus een van de topambtenaren.
Op 5 november verschijnen korte portretten van nieuwe bewindspersonen in verschillende kranten, ook van Schwietert. Ook verscheen het novembernummer van het blad Partner, met daarin een interview met Schwietert. Hij verklaart in dat interview dat hij lid is van geen enkele politieke partij.
Deze uitspraak wekte bevreemding, want bij zijn benoeming tot staatssecretaris verklaarde hij dat hij al twee jaar lid was van de VVD.2 De VVD zelf meldde dat Schwietert op dat moment enkele maanden lid was van de partij. Er ontstond dus verwarring: wat klopte er van de uitspraken van Schwietert?
Maar de verwarring zou nog groter worden. Op 9 november kwam naar buiten dat Schwietert ten onrechte de titel ‘drs.’ had gevoerd. Het Nieuwsblad van het Noorden meldde dat Schwietert de week ervoor had verklaard dat hij was afgestudeerd in politicologie. Het bleek nu dat hij zijn studie aan de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam had afgebroken.
Schwietert gaf aan dat hij na het behalen van het kandidaatsexamen in Amsterdam in Amerika verder heeft gestudeerd en aan de universiteit van Berkeley een masters degree had behaald, volgens hem vergelijkbaar met het Nederlandse doctorandus. Dat nam niet weg dat de drs.-titel wettelijk niet gelijk stond aan een Amerikaanse masters degree, wettelijk beschermd was, en dat Schwietert die niet mocht voeren – dat was een strafbaar feit. Tegenover Trouw gaf Schwietert overigens aan dat hij niets om titels geeft.3
Dat was echter nog niet alles. Schwietert had ook beweerd dat hij luitenant was geweest toen hij militaire dienst was. Dat was niet waar, hij had het tot korporaal gebracht.4 Dat telde toch wel op. Schwieterts uitlatingen over zijn CV bleken op meerdere punten onjuist: over zijn VVD-lidmaatschap, over het zijn van doctorandus en over het zijn van luitenant. Op 11 november 1982 trad hij af. Hij verklaarde niet goed te kunnen functioneren wegens de discussies die rond zijn persoon waren ontstaan.5
Frappant is dat Schwietert enkele jaren later bij eenzelfde situatie was betrokken. Schwietert was gepromoveerd aan de Amerikaanse Hawthorne universiteit. Het voeren van de doctorstitel was echter een probleem, omdat de diploma’s van deze universiteit niet werden erkend. Volgens Nederlandse wetenschappers voldeed het proefschrift van Schwietert nog niet eens aan de norm van een doctoraalscriptie.6
